Yeminli Tercüman Nasıl Olunur? Noter Yemini ve Şartlar

İçindekiler

• Yeminli tercümanın imzası neden önemli?
• Yönetmelik ne istiyor?
• Yemin tutanağında neler yazar?
• Asıl zorluk: sizi kabul edecek bir noter bulmak
• Çeviri notere gidince ne oluyor?
• Yemin öncesinde nasıl hazırlanmalı?
• Mahkeme tercümanlığı ayrı bir sistemdir
• İşin günlük tarafı ve gereken beceriler
• Başvurmadan önce kendinize sorun
• Adım Adım Yol Haritası
• Sıkça Sorulan Sorular

Almanya vize başvurusu için evraklarınızı topladınız, konsolosluk tapu kaydının ve doğum belgesinin Almancasını istiyor. Bir tercüme bürosuna gidiyorsunuz, çeviri yapılıyor, altına bir tercüman imza atıyor, ardından belge notere götürülüp onaylanıyor. O imzayı atan kişi, bu yazının konusu olan yeminli tercümandır. Yeminli tercüman nasıl olunur sorusunun cevabı da bu sahnenin perde arkasında saklı: her şey bir noterin düzenlediği yemin tutanağıyla başlar.

Yeminli tercümanın imzası neden önemli?

Türkiye’de noterlik işlerinden biri de çevirmedir. Noter, bir belgenin başka bir dile çevrildiğini onaylarken çeviriyi kendisi yapmaz; çeviriyi önünde yemin etmiş bir tercümana yaptırır. Noterlik Kanunu Yönetmeliğinin 96. maddesi bu konuda nettir: yemin tutanağı bulunmayan bir kişiye noter çeviri yaptıramaz.

Tercüman çevirinin altına imza attığında, çevirinin aslına uygun olduğunu beyan etmiş olur. Bu yüzden iş ciddi bir sorumluluk taşır. Yanlış çevrilmiş bir tarih, bir mahkeme kararındaki hatalı bir ifade ya da bir diplomadaki yanlış not, başvurunun reddine veya hukuki bir uyuşmazlığa yol açabilir.

Yönetmelik ne istiyor?

Yaygın kanının aksine, yönetmelik yeminli tercüman olmak için belirli bir üniversite bölümü saymaz. Aradığı şey, noterin, kişinin ilgili dili veya yazıyı doğru bildiğine şüpheye yer bırakmayacak şekilde kanaat getirmesidir. Bu kanaat, diploma veya diğer belgeler incelenerek ya da başka yollarla oluşturulur.

Pratikte bunun anlamı şu: karar büyük ölçüde notere aittir. Mütercim-tercümanlık ya da dil ve edebiyat bölümü diploması en rahat kabul gören belgedir. Yurt dışında o dilde eğitim almış olmak, uluslararası bir dil sınavından yüksek puan ya da uzun yıllara dayanan bir çeviri geçmişi de bazı noterler için yeterli olabilir. Bazıları ise yalnızca lisans diplomasıyla çalışmayı tercih eder. Bu yüzden internette okuduğunuz “şu belgeyle kesin olur” ya da “şu belgeyle asla olmaz” türü kesin cümlelere değil, başvuracağınız noterliğin uygulamasına bakın.

Vatandaşlık veya ikamet gibi ek şartlar konusunda da genelleme yapmamak gerekir. Yönetmelikte bu yönde açık bir şart yer almıyor; ancak noterliklerin kendi uygulamaları ve Türkiye Noterler Birliğinin düzenlemeleri farklı belgeler isteyebilir. Başvurudan önce noterliğe hangi belgeleri getirmeniz gerektiğini sormak en kısa yoldur.

Yemin tutanağında neler yazar?

Noter, tercümana Hukuk Muhakemeleri Kanunundaki usule göre yemin ettirir ve bunu bir tutanakla belgeler. Tutanağı noter ve tercüman birlikte imzalar. Tutanakta yer alan bilgiler şunlardır:

• Adınız, soyadınız ve doğum tarihiniz
• İş ve ev adresiniz, öğrenim dereceniz
• Bildiğiniz dil veya diller ile yazılar
• Noterin dil bilginize hangi yolla kanaat getirdiği
• Yeminin biçimi ve tutanağın tarihi

Tutanaklar noterlikte özel bir dosyada saklanır. Noter teftişlerinde bu dosyanın düzenli tutulup tutulmadığına da bakılır. Bir noterde yemin etmeniz, diğer noterlerde de çeviri yapabileceğiniz anlamına gelmez. Birden fazla noterlikle çalışmak isterseniz her birinde ayrı yemin etmeniz gerekir.

Asıl zorluk: sizi kabul edecek bir noter bulmak

Kâğıt üzerinde süreç kısa görünür: belgeleri götürürsünüz, yemin edersiniz, tutanak imzalanır. Gerçekte en uzun süren kısım, sizinle çalışmak isteyen bir noter bulmaktır. Büyük şehirlerdeki noterliklerin çoğunun İngilizce, Almanca, Arapça gibi yaygın dillerde birlikte çalıştığı tercümanlar zaten vardır.

Bu noktada birkaç pratik yol işe yarar. Az bilinen bir dili biliyorsanız şansınız artar; Gürcüce, Farsça, Ukraynaca ya da Korece gibi dillerde tercüman bulmak noterler için daha zordur. Bir tercüme bürosunda çalışmaya başlamak da kapıyı aralayan bir adımdır, çünkü bürolar zaten belirli noterliklerle çalışır ve güvendikleri tercümanları bu noterlere yönlendirebilir.

Çeviri notere gidince ne oluyor?

Tercüme bürosunda hazırlanan bir çevirinin resmî belge niteliği kazanması, noterin onayıyla olur. Yönetmeliğe göre noter, çevirme ücretini çeviriden sonra düzenlenen değerli kâğıdın sayfa sayısına göre hesaplar ve bu ücret noterliğin yevmiye defterine gelir olarak kaydedilir. Tercümana yapılan ödeme ise noterliğin gideridir. Yani yeminli tercümanın emeği, noterlik işleminin bir parçası olarak resmî kayıtlara girer.

Bir ayrıntı daha var: çeviri ilgilinin bulunduğu yerdeki noterlikte yapılamıyorsa, örneğin o dilde yemin etmiş bir tercüman yoksa, iş başka bir noterlik aracılığıyla yaptırılabilir. Az bilinen dillerde çalışan tercümanların başka şehirlerden de iş alabilmesi bu sayede mümkün olur.

Bazı belgeler noter onayından sonra bir adım daha geçer. Yurt dışında kullanılacak evrak için ülkesine göre apostil şerhi veya konsolosluk tasdiki istenebilir. Bu işlemler tercümanın değil, belge sahibinin ya da büronun takip ettiği aşamalardır; yine de müşteriye doğru yönlendirme yapabilmek için sürecin tamamını bilmek işinizi kolaylaştırır.

Yemin öncesinde nasıl hazırlanmalı?

Noterle görüşmeye eli boş gitmeyin. Diplomanızın aslı ve fotokopisi, varsa transkriptiniz, dil sınavı belgeleriniz ve daha önce yaptığınız çevirilerden birkaç örnek, noterin kanaatini kolaylaştırır. Örnekleri kişisel bilgilerden arındırmayı unutmamak gerekir. Hukuki ve resmî metinlerde deneyiminiz azsa, bir büroda düzelti (redaksiyon) işi yaparak başlamak da iyi bir okuldur; başkasının çevirisindeki hataları yakalamak, kendi çevirinizi de keskinleştirir.

Mahkeme tercümanlığı ayrı bir sistemdir

Okurların sık karıştırdığı bir konu da mahkeme tercümanlığıdır. Ceza muhakemesinde, örneğin Türkçe bilmeyen bir şüphelinin ifadesi alınırken görev yapan tercümanlar, noter yemin tutanağıyla değil, ayrı bir listeyle belirlenir. Ceza Muhakemesi Kanununa Göre Tercüman Listelerinin Düzenlenmesi Hakkında Yönetmeliğe göre bu listeleri her il için adli yargı ilk derece mahkemesi adalet komisyonları hazırlar.

	Noter yeminli tercüman	Adalet komisyonu listesindeki tercüman
Yetkiyi veren	Noter (yemin tutanağı)	İl adalet komisyonu (yıllık liste)
Başlıca iş	Belge çevirisi ve noter onayı	Soruşturma ve kovuşturmada sözlü veya yazılı tercümanlık
Süre	Tutanak noterlikte saklanır	Liste her takvim yılı için yeniden hazırlanır

Bu listeye başvurmak isteyenlerde Türk vatandaşlığı ya da Mavi Kart sahipliği, 18 yaşını doldurmuş olmak, komisyonun bulunduğu ilde oturmak veya meslek icra etmek ve başka bir komisyonun listesinde yer almamak gibi şartlar aranır. Başvurular her yıl belirli bir tarihe kadar, yönetmeliğe göre ekim ayı sonuna kadar yapılır. Listeye alınanlar Ceza Muhakemesi Kanununa göre yemin eder. Ayrıntılar değişebileceği için bulunduğunuz ilin adliyesindeki duyuruları takip edin. Bilirkişilik ise 6754 sayılı Bilirkişilik Kanunuyla düzenlenen, tercümanlıktan ayrı bir alandır.

İşin günlük tarafı ve gereken beceriler

Yeminli tercümanın masasına gelen belgelerin büyük bölümü birbirine benzer: nüfus kayıt örnekleri, diplomalar, transkriptler, vekaletnameler, şirket evrakı, mahkeme kararları, sabıka kayıtları. Bu belgelerde edebi yetenekten çok titizlik gerekir. İsimlerin yazımı, tarih formatları, kurum adlarının resmî karşılıkları her seferinde kontrol edilmelidir.

• Hukuk ve resmî yazışma terminolojisine iki dilde hâkim olmak
• Kaynak metne sadık kalıp eklemeden ve eksiltmeden çevirmek
• Belgelerdeki kişisel bilgilerin gizliliğini korumak
• Acil işlerde kısa sürede doğru çeviri teslim edebilmek
• Kendi çevirinizi ikinci kez okuyup düzeltme alışkanlığı

Çalışma biçimi kişiden kişiye değişir. Bazı tercümanlar tek bir büroya bağlı çalışır, bazıları serbest olarak birkaç büro ve noterlikle iş yürütür. Akademik çeviri, teknik çeviri veya sözlü çeviriyle yeminli tercümanlığı birleştirerek gelirini çeşitlendirenler de çoktur.

Başvurmadan önce kendinize sorun

Çevirdiğiniz belgenin bir öğrencinin yurt dışı kabulünü ya da bir ailenin miras işlemini doğrudan etkileyebileceğini düşünün. Bu sorumluluk sizi rahatsız etmiyorsa ve ayrıntıya gösterdiğiniz dikkat güçlüyse, ilk adım olarak dil bilginizi en sağlam şekilde belgeleyen evrakı hazırlayın. Ardından birkaç noterlik ve tercüme bürosuyla yüz yüze görüşün. İlk yemin tutanağı çoğu zaman bu görüşmelerden birinin sonunda gelir.

Adım Adım Yol Haritası

1. 1

   Dil yeterliliği

   Çeviri yapacağınız dili belgeleyebilecek bir diploma veya güçlü bir belge edinin.

2. 2

   Deneyim ve referans

   Bir tercüme bürosunda veya serbest çalışarak resmî belge çevirisinde pratik kazanın.

3. 3

   Noter seçimi

   Çalışmak istediğiniz bölgedeki noterliklerle görüşüp tercüman ihtiyacı olup olmadığını öğrenin.

4. 4

   Belgelerin sunulması

   Diploma, kimlik ve dil bilginizi gösteren diğer belgeleri notere ibraz edin.

5. 5

   Yemin ve tutanak

   Noterin huzurunda yemin edip yemin tutanağını imzalayın.

6. 6

   Çalışmaya başlama

   Yemin ettiğiniz noterlikte onaylanacak çevirileri imzalayarak işe başlayın.

Sıkça Sorulan Sorular

Yeminli tercüman olmak için hangi bölümü okumak gerekir?

Yönetmelik belirli bir bölüm saymaz; noterin, dili bildiğinize diploma veya diğer belgelerle kanaat getirmesi aranır. Uygulamada mütercim-tercümanlık, dil ve edebiyat bölümleri ya da o dilde eğitim veren okul diplomaları en kolay kabul gören belgelerdir. Noterden notere uygulama değişebileceği için önceden sormak gerekir.

YDS veya IELTS belgesiyle yeminli tercüman olunur mu?

Bu karar noterindir; yönetmelik, dil bilgisinin diploma veya diğer belgelerle şüpheye yer bırakmayacak biçimde tespit edilmesini ister. Bazı noterler sınav belgesini yeterli görebilir, birçoğu ise lisans diploması veya yurt dışı eğitimi arar. Kesin cevap, başvuracağınız noterlikten alınır.

Yeminli tercüman birden fazla noterde çalışabilir mi?

Evet, birden fazla noterlikte yemin etmek mümkündür. Her noter kendi yemin tutanağını düzenler ve saklar. Bu yüzden çalışmak istediğiniz her noterlikte ayrı yemin etmeniz gerekir.

Yeminli tercüman ile mahkeme tercümanı aynı şey mi?

Hayır, ikisi ayrı sistemlerdir. Noter yeminli tercümanı yazılı belge çevirilerinin noter onayında görev alır. Mahkeme ve soruşturma aşamasındaki tercümanlar ise adalet komisyonlarının her yıl hazırladığı tercüman listelerinden seçilir.

Yeminli tercüman ne kadar kazanır?

Gelir, çevrilen dile, iş hacmine ve çalışılan noter ya da büro sayısına göre değişir. Nadir dillerde talep az ama ücret daha yüksek olabilir; yaygın dillerde rekabet fazladır. Serbest çalışan ile bir büroya bağlı çalışan arasında da gelir yapısı farklıdır.