🔖
İŞ VE MESLEKLER

Şehir Plancısı Nasıl Olunur? Eğitim ve Yetkiler

EĞİTİM SÜRESİ4 Yıl (Lisans)
ZORLUK DERECESİOrta
İSTİHDAM GÖRÜNÜMÜOrta Talep
İçindekiler

Haritada boş görünen bir arsa, aslında üzerinde yüzlerce kararın verildiği bir alandır. Orası okul olacak mı, konut mu, park mı? Yol hangi genişlikte geçecek, yeşil alan ne kadar büyük olacak? Bu soruların cevabını mesleğe yeni giren bir şehir plancısı ilk gün öğrenmez ama yıllar içinde hepsine dokunur. Şehir plancısı nasıl olunur sorusuna dört yıllık bir lisansla başlayabilirsiniz. Plan imzalayabilmek ise ayrı bir yeterlilik meselesidir.

Şehir Plancısı Nasıl Olunur ?

Şehir plancısı ne iş yapar?

Şehir plancısı, kentlerin ve bölgelerin mekânsal gelişimini planlar. Konut, sanayi, ticaret, eğitim, sağlık, ulaşım ve yeşil alan gibi kullanımların nerede ve hangi yoğunlukta olacağını nüfus, arazi yapısı, sosyal ve ekonomik veriler üzerinden değerlendirir. Ortaya çıkan plan raporları ve haritalar belediyeler ve kamu kurumlarınca uygulamaya aktarılır.

Günlük iş çoğu zaman masa başında geçer: veri toplamak, nüfus projeksiyonları hazırlamak, harita üzerinde çalışmak, plan notu yazmak. Ancak araziye çıkıp mevcut yapılaşmayı gözlemlemek, vatandaş ve kurumlarla toplantı yapmak da işin parçasıdır.

Plan türleri de çeşitlidir. Bölge planı geniş coğrafyalar için stratejik çerçeve çizer, nazım imar planı arazi kullanım kararlarını verir, uygulama imar planı ise parsel düzeyinde yapılaşma koşullarını belirler. Bir plancı kariyerinde bu ölçeklerin hepsiyle karşılaşabilir. Kentsel dönüşüm, kıyı planlaması, turizm bölgeleri ve koruma amaçlı planlar da ayrı uzmanlık konularıdır.

Şehir plancısı olmak için hangi bölüm okunur?

Şehir ve Bölge Planlama bölümü. Plan yapımını üstlenecek müelliflerle ilgili yönetmelik, yükseköğretim kurumlarının bu bölümlerinden lisans mezuniyetini temel şart olarak kabul eder. Ayrıca yüksek lisans ve doktora eğitimi de belirli koşullarda değerlendirmeye alınır. Mimarlık, inşaat veya coğrafya mezunlarının planlama alanında çalışması mümkün olsa da plan yapımı yetkisi ayrı mevzuatla düzenlenir.

Bölüme hangi puan türüyle girildiği ve güncel taban puanlar her yıl ÖSYM kılavuzunda yer alır. Rakam yazmak yerine kılavuza bakmanız daha doğru olur.

Bölüm seçerken bir noktaya dikkat edin: bazı üniversitelerde program adı Şehir ve Bölge Planlama yerine Şehir Planlama ya da Kent ve Bölge Planlama gibi biraz farklı yazılabilir. Mezun olacağınız bölümün plan yapım yeterliliği açısından kabul edilip edilmediğini, yönetmeliği ve odayı kontrol ederek öğrenebilirsiniz.

Şehir plancılığı kaç yıl sürer, beş yıllık mı?

Eğitim dört yıllıktır; yaygın kanının aksine beş yıllık bir lisans değildir. Hazırlık sınıfı olan üniversitelerde yabancı dil yeterlilik sınavını geçemeyen öğrenci için süre bir yıl uzayabilir. Toplam kredi bakımından bu programlar çoğunlukla dört yılda bitecek şekilde düzenlenir.

Derslerde planlama kuramı, kent tarihi, kentsel tasarım, ulaşım planlaması, çevre planlaması, ekonomi, istatistik, hukuk ve coğrafi bilgi sistemleri yer alır. Bir dönem boyunca küçük bir mahallenin ya da ilçenin planını hazırlayan stüdyo dersleri, programın bel kemiğidir. Bu derslerde ekip çalışması, çizim, sunum ve rapor yazma becerisi birlikte gelişir.

Stüdyo dersleri bazen bir şehrin gerçek bir sorunu üzerinden yürür. Örneğin dönem projesi olarak deprem sonrası yeniden yerleşim ya da bir tarihî kent merkezinin ulaşım sorunu ele alınabilir. Bu çalışmalar mezun olduğunuzda portföyünüze girer ve ilk iş görüşmelerinde işinize yarar.

Gençlerin sık yaptığı hata, bölümü yalnızca çizim ağırlıklı sanmaktır. Çizim işin bir parçasıdır, ama ekonomi, istatistik, hukuk ve sosyoloji de aynı ölçüde yer alır. Rakamlarla ve metinlerle uğraşmak istemeyen biri için ders yükü beklenenden ağır gelebilir.

Şehir plancıları odası nedir, üye olmak şart mı?

Şehir Plancıları Odası, TMMOB’a bağlı, kamu kurumu niteliğinde bir meslek kuruluşudur. Mezuniyetten sonra odaya kayıt olunur. Serbest çalışmak, plan bürosu açmak ya da proje imzalamak istiyorsanız oda kaydı ve büro tescili gerekir. Maaşlı çalışırken bu şart kurumdan kuruma değişebilir.

Oda ayrıca meslek içi eğitim, kentsel haklar ve planlama politikaları konularında açıklamalar yapar. Mesleğin mevzuat takibi için de doğal bir kaynaktır.

Oda ayrıca üyeleri için dayanışma işlevi görür. İş arayanlar için duyuru yapar, bürolar için tescil süreçlerini yürütür. Kendi bürosunu kurmak isteyen yeni mezunlar, ilk adımda odayla görüşüp güncel şartları öğrenmelidir.

Şehir plancısı imar planı yapabilir mi, yetkisi nedir?

Şehir plancısı olmak ile plan yapımını üstlenmek aynı şey değildir. Plan yapımı, Plan Yapımını Yükümlenecek Müelliflerin Yeterliliği Hakkında Yönetmelik kapsamında verilen yeterlilik belgesine bağlıdır. Belgeyi Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı düzenler; belge, müellifin hangi plan grubunda çalışabileceğini gösterir ve üzerinde doğrulama için karekod bulunur.

Yönetmelik yakın zamanda değiştirildi ve eski basılı belgelerin yenilenmesi istendi. Planlama yetkisi hangi deneyim yoluyla alınır, kamuda ya da özel büroda kaç yıl çalışmak gerekir gibi ayrıntılar yönetmelik metninde grup grup sıralanıyor. Başvurmadan önce güncel metni Bakanlığın sitesinden okumanız gerekir.

  • Kamu planlama birimlerinde belirli süre çalışma, bu yolun şartlarından biridir.
  • Özel plan bürolarında yürütülen planlama işleri deneyim sayılabilir.
  • Yüksek lisans ve doktora eğitimi belirli koşullarda değerlendirilir.
  • Planlama yarışmalarındaki dereceler de bazı gruplar için dikkate alınır.

Yeni mezun biri için pratik yol çoğu zaman şöyle işler: önce bir plan bürosunda ya da belediyenin planlama biriminde yardımcı olarak çalışılır, deneyim biriktirilir, ardından belgelendirme koşulları taşındığında müellif sıfatı alınır. Bu süre, seçeceğiniz yola ve işe göre farklılık gösterir.

Şehir plancısı nerede çalışır?

Belediyelerin imar ve şehir planlama müdürlükleri en büyük işverenlerdendir. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, TOKİ, il özel idareleri ve kalkınma ajansları da planlama uzmanı arar. Özel sektörde plan büroları, danışmanlık firmaları, gayrimenkul geliştiriciler ve proje şirketleri istihdam eder.

Kamuda çalışmak için KPSS ve kurum ilanları esastır. Kadro sayısı ve puan koşulları her ilanda değişir, bu yüzden Kariyer Kapısı’ndaki duyuruları takip etmek gerekir.

Kamuda çalışan plancılar yalnızca plan çizmez; imar başvurularını inceler, plan değişikliği taleplerini değerlendirir, ilgili birimlere görüş yazar. Özel sektörde ise büyük yatırım projelerinin yer seçimi, fizibilite raporları ve master plan çalışmaları ağırlık kazanabilir.

Şehir plancısı hangi meslek gruplarıyla çalışır?

Planlama bir ekip işidir. Mimar, inşaat mühendisi, harita mühendisi, jeoloji mühendisi, çevre mühendisi, sosyolog, ekonomist, peyzaj mimarı ve istatistikçiyle birlikte çalışırsınız. Jeolojik etüt jeoloji mühendisinden, altyapı projesi inşaat mühendisinden, nüfus analizi istatistikçiden gelir. Siz bu parçaları tek bir plan kararında birleştirirsiniz.

Belediye başkanı, meclis üyeleri, muhtarlar ve vatandaşlarla ilişki de işin bir tarafıdır. Plan teknik olarak doğru olsa bile toplumun kabulü olmadan uygulanması zorlaşır.

Mesleğin sosyal yanı da önemlidir. Plan kararları, bir mahallenin geleceğini ve orada yaşayan insanların gündelik hayatını değiştirebilir. Bu yüzden katılımcı planlama, afet riski, erişilebilirlik ve kentsel yenileme gibi konular ders programına ve meslek pratiğine giderek daha fazla girmektedir.

Planlama alanında yüksek lisans yapmak, uzmanlaşmak ve yeterlilik belgesi yolunu açmak isteyenler için de değerli bir adımdır. Kentsel tasarım, ulaşım planlaması ve çevre planlaması gibi dallarda akademik derinlik, danışmanlık işlerinde fark yaratır.

Şehir plancısının maaşı neye göre değişir?

Kamuda derece ve kademe, özel sektörde büronun büyüklüğü, proje hacmi ve konumunuz belirleyici olur. Yeni mezun bir plancı ile onlarca imar planı imzalamış, yeterlilik belgesi bulunan bir müellifin kazancı birbirinden çok uzaktır. Serbest büro açanlar için gelir, iş akışına göre dalgalanır.

Şehir planlama güzel görünen kent fotoğrafları üretmekten çok, kısıtlar arasında karar vermektir. Mülkiyet, mevzuat, bütçe ve siyasi gündem aynı masada oturur. Bu işten keyif alabilmek için raporları okumaya, uzun süren toplantılara ve çatışan çıkarlar arasında denge kurmaya hazır olmak gerekir.

Bölümü seçmeden önce yaşadığınız şehrin imar planını bir kez inceleyin. Plan notlarını ve haritayı okurken meraklanıyorsanız doğru yerdesiniz.

Adım Adım Yol Haritası

  1. 1

    Puan türünü belirleyin

    Şehir ve Bölge Planlama programları için gerekli puan türü ÖSYM kılavuzunda yer alır.

  2. 2

    Planlama bölümünü kazanın

    Yükseköğretim kurumlarının Şehir ve Bölge Planlama bölümleri plan yapımı için temel koşuldur.

  3. 3

    Lisansı tamamlayın

    Dört yıllık eğitimde planlama kuramı, kentsel tasarım, ekonomi ve coğrafi bilgi sistemi dersleri alınır.

  4. 4

    Planlama stajı yapın

    Belediye imar birimleri ve plan bürolarında yapılan stajlar ilk meslek bağlantılarını kurar.

  5. 5

    Odaya kayıt olun

    TMMOB Şehir Plancıları Odasına üyelik, mesleki faaliyetin kayıt altına alınmasını sağlar.

  6. 6

    Yeterlilik belgesi alın

    Plan yapımı üstlenmek isteyen müellifler için Bakanlıkça verilen yeterlilik belgesi gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Şehir plancısı olmak kaç yıl sürer?

Lisans eğitimi dört yıldır. Hazırlık sınıfı bulunan bir programda okursanız toplam süre beş yıla çıkabilir; ancak bu program türüne göre değişir.

Şehir plancısı hangi bölümden mezun olur?

Şehir ve Bölge Planlama bölümünden. Plan yapımını üstlenecek müelliflerde yönetmelik, bu bölümlerden lisans mezuniyetini temel şart olarak sayar.

Şehir plancısı imar planı yapabilir mi?

Evet, ancak plan yapımı Plan Yapımını Yükümlenecek Müelliflerin Yeterliliği Hakkında Yönetmeliğe göre verilen yeterlilik belgesine bağlıdır. Belgeyi Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı verir ve belge hangi plan grubunda çalışabileceğinizi gösterir.

Şehir plancısı oda üyeliği zorunlu mu?

Şehir Plancıları Odası, TMMOB bünyesinde kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşudur. Serbest çalışmak ve plan büroları açmak için oda kaydı ve büro tescili gerekir; maaşlı çalışırken kurumun isteğine göre değişebilir.

Şehir plancısı ne kadar kazanır?

Kamuda kadro derecesine, özel sektörde bürodaki konumunuza, proje hacmine ve deneyiminize göre değişir. Bu yüzden tek bir rakam vermek doğru olmaz.

Bu rehber işinize yaradı mı?

Yorum yaz

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir