İhracatçı Nasıl Olunur? Birlik Üyeliği, Gümrük ve Destekler
İçindekiler
Instagram’da el yapımı seramiklerini satan bir girişimciye Almanya’dan ilk toplu sipariş geldiğinde aklına gelen ilk soru genelde şudur: “Bunu göndermek için bir ihracat belgesi almam gerekiyor mu?” Cevap çoğu kişiyi şaşırtır: ihracat yapmak için ayrıca alınan bir lisans ya da ihracatçı sertifikası yok. İhracatçı nasıl olunur sorusunun özü üç şeye dayanıyor: vergi kaydı olan bir işletme, ürününüze uygun ihracatçı birliğine üyelik ve gümrük sürecini doğru yönetmek. Gerisi ürününüze, hedef ülkeye ve gönderi büyüklüğüne göre şekilleniyor.

İhracat ne demek, kimler ihracatçı olabilir?
İhracat, Türkiye’de üretilen ya da satın alınan mal veya hizmetin yurt dışındaki bir alıcıya satılması ve bedelinin kambiyo mevzuatına uygun şekilde ülkeye getirilmesidir. Burada “satış” vurgusu önemli: yurt dışındaki akrabanıza hediye göndermek ihracat sayılmaz.
İhracatçı olabilecekler kabaca şöyle sıralanabilir:
- Vergi mükellefi olan şahıs işletmeleri ve şirketler
- Esnaf ve sanatkâr odalarına kayıtlı, üretim yapan esnaf ve sanatkârlar
- Ortak girişimler ve konsorsiyumlar
Vergi kaydı olmayan bir kişinin düzenli olarak yurt dışına ürün satması ise hem gümrükte hem vergi dairesinde sorun çıkarır. Bu yüzden ilk adım her zaman bir işletme sahibi olmaktır.
İhracatçı birliğine üyelik zorunlu
5910 sayılı Türkiye İhracatçılar Meclisi ile İhracatçı Birliklerinin Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun, ihracatçıların ilgili birliğe üye olmasını ve kanunda öngörülen ödemeleri yapmasını zorunlu tutuyor. Birlikler sektör bazında örgütlenmiştir: hazır giyim, tekstil, kimya, makine, hububat, kuru meyve, mobilya, hizmet ihracatı gibi. Bunların çatı kuruluşu Türkiye İhracatçılar Meclisi’dir (TİM).
Pratikte üyelik, ürün grubunuza uygun birliğin bağlı olduğu ihracatçı birlikleri genel sekreterliğine yazılı başvuruyla yapılır. Kayıt sırasında giriş aidatı, sonraki yıllarda ise ihracat yaptığınız veya birlik hizmetlerinden yararlandığınız her yıl için yıllık aidat ödenir. Kanun bu aidatlar için asgari ücrete bağlı üst sınırlar koyar; ayrıca ihracat işlemleri üzerinden FOB bedelin binde birine kadar nispi ödeme alınabilir. Başvuru belgeleri birlikten birliğe küçük farklar gösterebildiği için başvurmadan önce ilgili genel sekreterliğin güncel listesini isteyin.
Bilinmesi faydalı bir ayrıntı: bir birliğe üye olan firma, başka birliklerin alanına giren ürünleri de ayrıca üyelik aranmadan ihraç edebilir. Ancak o birliğin hizmetlerinden ve sektöre özel çalışmalarından yararlanamaz. Üyelikten dilediğiniz zaman yazılı başvuruyla ayrılabilirsiniz.
Sözleşme, teslim şekli ve ödeme
İhracat bir sözleşmeyle başlar. Proforma fatura çoğu küçük işte sözleşme yerine geçse de şu konular mutlaka yazılı olarak netleşmelidir: ürünün tanımı ve miktarı, birim fiyat ve para birimi, teslim yeri ve zamanı, ambalaj, sigortanın kimde olduğu, ödeme şekli ve gecikme durumunda ne olacağı.
Teslim şekli için uluslararası ticarette Incoterms kuralları kullanılır. EXW, FOB, CIF, DAP gibi kısaltmalar, nakliye masrafının ve riskin hangi noktada alıcıya geçtiğini gösterir. Yeni başlayan ihracatçıların en sık yaptığı hata, CIF ya da DAP teklif verip navlun ve sigorta maliyetini fiyata doğru yansıtmamaktır.
| Ödeme yöntemi | İhracatçı için risk | Not |
|---|---|---|
| Peşin ödeme | Düşük | Yeni alıcıların kabul etmesi zordur. |
| Akreditif | Düşük | Bankalar aracılık eder, masrafı daha yüksektir. |
| Vesaik mukabili | Orta | Belgeler bedel ödenince alıcıya verilir. |
| Mal mukabili | Yüksek | Mal önce gönderilir, ödeme sonra gelir. |
İhracat bedelinin yurda getirilmesi ve bir kısmının bankaya satılması gibi konular kambiyo mevzuatıyla düzenlenir ve zaman zaman değişir. Çalıştığınız bankanın dış ticaret biriminden güncel kuralları öğrenmeden vadeli satış yapmayın.
Gümrük süreci ve mikro ihracat
Mal ihracatında ürün, gümrük beyannamesiyle yurt dışına çıkar. Beyannamede ürünün GTİP kodu, miktarı, değeri, teslim şekli ve alıcı bilgileri yer alır. Beyannameyi firma kendisi verebilir, ama çoğu ihracatçı işlemleri bir gümrük müşavirine yaptırır. Bazı ürünlerde, örneğin gıda, tarım ürünleri ve kimyasallarda, ihracattan önce ilgili kurumdan uygunluk ya da kontrol belgesi alınması gerekebilir.
E-ticaretle küçük gönderiler yapanlar için ayrı bir yol var: mikro ihracat. Belirli ağırlık ve değer sınırları içindeki ve kesin satış amaçlı gönderiler, posta veya hızlı kargo yoluyla Elektronik Ticaret Gümrük Beyannamesi (ETGB) ile çıkarılabilir. Bu yöntem, beyanname maliyetini düşürür ve ihracatın kayıt altına alınmasını sağlar. Güncel sınırları Ticaret Bakanlığı’nın e-ihracat sayfalarından kontrol edin.
Hizmet ihracatı ve dolaylı ihracat
İhracat denince akla hep konteyner ve tır gelir, oysa bir yazılım firmasının yurt dışındaki müşterisine kod yazması, bir mimarlık ofisinin yurt dışı projesi ya da bir sağlık kuruluşunun yabancı hastaya verdiği hizmet de ihracattır. Hizmet ihracatında malın gümrükten geçmesi söz konusu olmadığından belge düzeni farklıdır: faturanın yurt dışındaki alıcıya kesilmesi, hizmetten yurt dışında yararlanılması ve bedelin yurda gelmesi öne çıkar. Hizmet sektörleri de TİM çatısı altında kendi birliğiyle örgütlenmiştir ve hizmet ihracatına özgü destekler bulunur.
Doğrudan yurt dışına satış yapmaya henüz hazır değilseniz dolaylı ihracat da bir seçenek. Ürününüzü yurt içindeki bir ihracatçı firmaya ya da dış ticaret şirketine satarsınız, yurt dışı satışı ve gümrük işini o yapar. Bu yolla hem dış pazar standartlarını öğrenir hem de ihracat sürecinin riskini başka bir firmayla paylaşmış olursunuz. Karşılığında kâr marjınız düşer ve alıcıyla doğrudan ilişki kuramazsınız; bu yüzden birçok üretici dolaylı ihracatı bir ara basamak olarak görür.
Vergi tarafı ve devlet destekleri
İhracat teslimleri KDV’den istisnadır. Bu, ürünü üretirken ya da satın alırken ödediğiniz KDV’yi iade olarak geri alabileceğiniz anlamına gelir. İade süreci belge düzenine sıkı sıkıya bağlı olduğundan, dış ticaret deneyimi olan bir mali müşavirle çalışmak zaman kazandırır.
Ticaret Bakanlığı; pazar araştırması, yurt dışı fuar katılımı, tanıtım, marka, e-ihracat ve yurt dışı birim gibi kalemlerde çeşitli destekler sunuyor. Bu desteklerin önemli bir kısmından yararlanmak için ihracatçı birliğine üye olmak ve Bakanlığın Destek Yönetim Sistemi’ne (DYS) kayıt olmak gerekiyor. Destek kapsamları ve oranları kararlar ve genelgelerle sık güncellendiği için başvurudan önce Bakanlığın güncel mevzuatını okuyun.
Finansman tarafında Türk Eximbank’ın ihracat kredileri ve sigorta ürünleri, KOSGEB’in KOBİ’lere yönelik programları ve ticaret odalarının eğitimleri değerlendirilebilir. Birliklerin düzenlediği eğitimler ve sektörel ticaret heyetleri de ilk alıcıyı bulmak için iyi bir başlangıç noktası.
İlk siparişe hazırlanırken
Büyük bir fuar katılımıyla başlamak yerine tek bir ürün ve tek bir hedef pazarla küçük başlamak, hataların maliyetini düşük tutar. Hedef ülkenin gümrük vergisini, etiketleme şartlarını ve gerekiyorsa ürün belgelerini önceden araştırın. Numune gönderirken bile maliyet hesabınızı navlun ve kur farkını içerecek şekilde yapın.
Alıcı bulma aşamasında ilk başvurulacak yerler genellikle birliklerin sektör komiteleri, Ticaret Bakanlığı’nın yurt dışındaki ticaret müşavirlikleri ve uluslararası B2B pazar yerleridir. Gelen ilk talebe hemen fiyat vermek yerine alıcı firmayı araştırın: gerçek bir şirket mi, adresi ve ticari geçmişi doğrulanabiliyor mu? Dış ticarette sahte sipariş ve ödeme dolandırıcılıkları azımsanmayacak kadar yaygın. Alıcının ülkesindeki kredi riskini ölçmek için Türk Eximbank’ın sigorta ürünleri ya da bankanızın istihbarat hizmetleri işinize yarayabilir.
Son olarak, sözlü anlaşmaya güvenmeyin. İlk ihracatınızda alıcıyla her şeyi yazılı netleştirmek, ödeme riskini sınırlayan bir yöntem seçmek ve gümrük işini deneyimli bir müşavire bırakmak, ikinci siparişi almanın en sağlam yoludur.
Adım Adım Yol Haritası
-
1
İşletmenizi kurun
Şahıs işletmesi ya da şirket olarak vergi kaydınızı yaptırın ve ilgili odaya kaydolun.
-
2
Ürününüzü ve pazarınızı belirleyin
Ürünün GTİP kodunu, hedef ülkenin gümrük vergisini ve teknik şartlarını araştırın.
-
3
İhracatçı birliğine üye olun
Ürün grubunuza uygun ihracatçı birlikleri genel sekreterliğine yazılı başvuru yapıp giriş aidatını ödeyin.
-
4
Alıcıyla sözleşme yapın
Fiyat, teslim şekli, ödeme yöntemi ve teslim süresini yazılı olarak netleştirin.
-
5
Gümrük işlemlerini tamamlayın
Gümrük beyannamesini kendiniz ya da bir gümrük müşaviri aracılığıyla verip malı yurt dışına çıkarın.
-
6
Bedeli tahsil edip desteklere başvurun
İhracat bedelini kambiyo kurallarına uygun şekilde yurda getirin, KDV iadesi ve uygun destekler için başvurun.
Sıkça Sorulan Sorular
İhracat yapmak için şirket kurmak şart mı?
Hayır, şirket kurmak tek yol değil. Vergi mükellefi bir şahıs işletmesi de ihracatçı olabilir; esnaf ve sanatkârlar, ortak girişimler ve konsorsiyumlar da ihracat yapabilir. Önemli olan vergi kaydının bulunması ve ilgili ihracatçı birliğine üye olunmasıdır.
İhracatçı birliğine üye olmak zorunlu mu?
Evet. 5910 sayılı Kanun, ihracatçıların ilgili birliğe üye olmasını ve kanunda öngörülen ödemeleri yapmasını zorunlu tutar. Bir birliğe üye olan firma, başka birliklerin alanına giren ürünleri de üyelik aranmadan ihraç edebilir; ancak yalnızca üyesi olduğu birliğin hizmetlerinden yararlanır.
İhracatçı birliği aidatı ne kadar?
Giriş ve yıllık aidat tutarlarını her birlik kanundaki üst sınırlar içinde belirler; bu sınırlar asgari ücrete bağlıdır. Ayrıca ihracat işlemleri üzerinden FOB bedelin binde birine kadar nispi ödeme alınabilir. Güncel tutarı üye olacağınız birlikten öğrenebilirsiniz.
Bireysel olarak yurt dışına ürün satabilir miyim?
Vergi kaydı olmayan bir kişinin ticari amaçla düzenli satış yapması ihracat sayılmaz ve vergi açısından sorun doğurur. Küçük ölçekte satış yapmak isteyenler için en pratik yol, bir şahıs işletmesi açıp ETGB ile mikro ihracat yapmaktır.
İhracatçılar ne kadar kazanır?
İhracatın sabit bir kazancı yoktur; kâr, ürünün maliyetine, döviz kuruna, navlun giderlerine, hedef pazardaki rekabete ve alınan desteklere göre değişir. Özellikle ilk yıllarda fuar, numune ve pazar araştırması giderleri kârı düşürebilir.
Bu rehber işinize yaradı mı?
Teşekkürler, geri bildiriminiz kaydedildi!





